موقعيت جغرافيايي

استان همدان به وسعت 19493 كيلومتر مربع از شمال به استان زنجان و قزوين ، از جنوب به استان  لرستان، از مشرق به استان مركزي و از مغرب به استانهاي كرمانشاه و كردستان محدود مي شود . و بين مدار هاي (33  درجه و 59 دقيقه ) تا (35 درجه و 48  دقيقه ) عرض شمالي از خط استوا  و ( 47 درجه و 34 دقيقه ) تا (49 درجه و 36 دقيقه ) طول شرقي از نصف النهار گرينويچ قرار گرفته است.  همدان يكي از پنج شهرستان استان همدان و مركز استان است كه شامل 7 بخش و30 دهستان مي باشد. مساحت شهر همدان 90 كيلومتر مربع است كه از شرق به اراك ، از جنوب به ملاير وتويسركان ، از غرب به اسدآباد واز شما ل به لالجين وكبودراهنگ محدود مي باشد .

  پيشينه تاريخي

همدان به عنوان يكي از كهن ترين شهرهاي ايران زمين از قدمت چند هزارساله اي برخوردار است.دركتيبه هاي آشوري از همدان جزو ايالت كاركاشي (قوم كاسي- هزاره دوم قبل از ميلاد)  ياد گرديده  و گويند كه  نخستين بار  به  صورت ((امدانه)) ذكر شده است. همدان در آغاز پيدايي يك دهدژ نظامي براي قبايل ماد بوده كه چون محل اجتماع  آنها  شد ((هگمتانه  : محل تجمع)) نام گرفت.  سپس وقتي در سده هشتم قبل از ميلاد پايتخت مادها قرارگرفت از صورت دهدژ به وضع شهري با برج  وبارو ها  ،دژها واماكن دولتي ومذهبي درآمد. اين ديار در دوره هخامنشيان  گسترش پيدا كرد و پايتخت تابستاني آنان قرارگرفت و اين روال تا عهد ساسانيان نيز ادامه داشت و بناهايي از جمله آتشكده ها ي آن دوران در كاوشها گزارش شده است. از زمان ظهور اسلام در ايران طوايف  بسياري از جمله ((بنوسلمه)) ،  گروهي ازعلويان ، خاندان كاكويه ، تركمانان سلجوقي در اين ديار حكمراني كرده اند .همدان در طول تاريخ بارها  مورد  هجوم طوايف مختلف قرارگرفته ودچار ويراني هاي بسياري شده است. مهمترين اين يورشها حمله مغولها بوده كه طي سالهاي 618 تا 621 ه .ق اتفاق افتاد و همدان وبسياري ديگر از شهرها را دستخوش ويراني ساخت. پس از آن همدان از دوره ايلخانان تا زمان آقا محمد خان قاجار بارها مورد هجوم قرارگرفت واز نوبازسازيهايي در آن صورت گرفت .اما ساخت وبافت كنوني شهر طي 60 سال اخير تغيير يافته و شكل فعلي را گرفته است.

   اماكن تاريخي وگردشگري شهر همدان

  1- تپه هكمتانه                 

آشوریان باستان به شهرهای قوم کاسی، عنوان "کار کاشی" داده بودند که "کار" به معنی قرارگاه يا  منزلگاه  و "کاشی" اسم قوم "کاسی" است.    آشورشناسان و مادشناسان، جملگی اين کارکاشی  (يا شهر کاسيان)  را  منطقه کنونی  همدان دانسته اند.   پرفسور گيريشمن، باستان شناس معروف فرانسوی ، معتقد است که اسم قبلی هگمتانه ، "اکسايا" يعني شهر کاسی ها بوده است و در مجموع اعتقاد غالب  بر اين است، که شهر هگمتانه را يكياز اقوام آريايي بنام مادها ساخته اند و نخستين دولت ايرانی را در آن بنا نهاده اند. ولی نتايج تحقيقات ، بيانگر آن است که شهر هگمتانه ، پيش از انتخاب به پایتختی توسط مادها وجود داشته و مردمانی از قوم کاسی در آن می زيسته اند.اين تپه در طول یکصد سال اخير بارها  مورد  حفاری  باستان شناسان داخلی و   خارجی  قرار گرفته  است. از جمله ويژگيهای شهر باستانی هگمتانه ، معماری و طرح و نقشه منظم این شهر بوده، که در بين آثار باستانی به دست آمده کم سابقه است. ضمناً  در طول حفاريهای انجام شده، آثار ارزشمند و بی نظيری کشف گردیده که اغلب متعلق به دوران هخامنشان و نياکان آنهاست. تعدادی از اشياء کشف شده از اين تپه در موزه ملی ايران باستان و تعداد ديگر در موزه ها و يا مجموعه های خصوصی خارج از کشور نگهداری می شود.

 2- گنجنامه

گنجنامه، در يکی از دامنه های کوهستان الوند و به فاصله 5 کيلومتری جنوب غربی همدان، در دره مصفای عباس آباد قرار دارد. در نزديکی گنجنامه ،  چشم انداز زيبايی از آبشار گنجنامه و  دره های  سرسبز عباس آباد ، تاريک دره  و کيوارستان ديده می شود. به سبب آنکه هگمتانه، پايتخت تابستانی هخامنشيان بوده و درمسير جاده شاهی قرار داشته است، داريوش اول هخامنشی پس از اتمام کار سنگ نبشته ها بيستون، دستور نقد کتيبه کنونی گنجنامه را داده است.  پس از او فرزندش خشايار شاه نيز به پيروی از او کتيبه ای در سمت راست و کمی پائين تر از سنگ نبشته پدر، برجای گذارده است. (حدود 500 سال قـ . م).

3-آرامگاه بوعلي سينا

ابن سينا از فلاسفه و دانشمندان جهان است. در سال 370  قمری متولد و در سال 428 قمری از دنيا رفت. او در نجوم ، رياضيات، پزشکی و حکمت سرآمد زمان  خود بوده کتاب شفا و کتاب قانون او همیشه مورد استفاده جهانیان بوده است. در جشن هزارمين سال تولد او از طرف «يونسکو» و ایران کنگره بزرگ علمی در تهران و همدان برگزار گرديد. خاور شناسان و متفکرين بزرگ جهان در حدود 80 سخنرانی علمی پيرامون مقام علمی او ايراد کردند.آرامگاه باشکوه او در همدان يکی  از شاهکارهای  معماری  معاصر است. که با الهام  از  معماری ايران قديم بنا  شده، مهندس بنا مرحوم مهندس هوشنگ سيحون طرح برج آرامگاه بوعلی را از برج قابوس وشمگير (گنبد کاووس) گرفته، هر يک از ستونهای سنگی و مدور جلو آرامگاه نشان دهنده گذشت  يک قرن از تولد ابن سينا است.

 4-گنبد علويان

گنبد علويان از بناهای قرن پنجم يا ششم قمری است.  يکی از آثار ارزشمند  دوره اسلامی  در  همدان   می باشد.  بنا، ساختمان مربع شکل است که از آجر ساخته شده، آجرکاری روی بنا اشکال متعدد و زيبايی هندسی را نشان می دهند. سطوح داخل بطرز بسياری زيبايی گچبری شده است. در سردابه زير کف شبستان آن دو تن از سادات علوی مدفون هستند. ظاهر بنا نشان می دهد گنبد علويان مسجد، خانقاه و مدرسه علوم دينی بوده است.

  5-ميدان شيرسنگي

همدان به «سنگ شير» معروف است گفته می شود از آثار دوره (ماد) يا دوره (پارتها) می باشد. برخی هم آن را از اسکندر مقدونی و دوره هخامنش می دانند به احتمال قوی « سنگ شير» همدان يک اسطوره بسيار قديمی است که مربوط به دوره ماد مي باشد. اين پيکر دارای دست و پا بوده که تا زمان «مردآويچ زيادی» سالم بوده است. مردآويچ درسال  319 قمری دست و پای آن را شکسته و از روی سکو به پائين انداخته است. سنگ شير امروز يک نماد باستانی همدان است، از سنگی يکپارچه تراشيده شده است. مردم همدان سنگ شير را سمبلی از ماندگاری شهر خود می دانند.

6-آرامگاه باباطاهر

 شاعر، عارف و انديشمند مشهور قرن پنجم قمری است. شهرت باباطاهر سرودن دو بيتی های شيرين و عارفانه اوست که به  «ترانه»  و   «فهلويات»  معروف هستند.   باباطاهر را   به  خاطر  انديشه  خاصی  که   داشته  به  ديوژن  يونانی  و  برنز ايرلندی مانند کرده اند. باباطاهر در  حدود سال  450 قمری فوت   شده  و آرامگاه  او  زيارتگاه عارفان و دوستداران عرفان است.

 7- برج قربان 

برجی است 12 ترک ساخته شده از آجر، پوشش سقفی آن هرمی شکل است. در سردابه از قرار معلوم «شيخ الاسلام حسن ابن طاهر همدانی» معروف  به «حافظ ابوالعلاء» مدفون است. گفته  می شود  چند تن  از امراء «سلجوقی»  در آن مدفون هستند. بنای برج مربوط به دوره ايلخانی می باشد. درون برج سنگ قبری با تاريخ 1009 هجری قمری که (دوره صفويه ) را نشان می دهد ديده می شود.

 8- غارعليصدر

موقعيت جغرافيايی :  

در روستای عليصدر از توابع شهرستان کبودرآهنگ و 75 کيلومتری شمال غربی شهر همدان، يکی از عجايب طبيعی جهان و نمونه نادری از غارهای آبی قابل قايقران می باشد که با طول جغرافيای 48 درجه و 18 دقيقه و عرض 35 درجه و 18 دقيقه، دارای ارتفاع 1900 از سطح درياست.

زيبايی های غار عليصدر:

غار عليصدر از بسياری از جهات ، علی الخصوص به علت وجود گذرگاههای ممتد آبی و درياچه های وسيع و قابل قايقرانی که در سرتاسر غار گسترده شده اند، يکی از زيباترين جلوه های طبيعی ايران و جهان و پديده ای منحصر به فرد در نوع خود می باشد، که فقط در معدودی از غارهای جهان ، مثل غار موليس در فرانسه و غارهای شواليه و بوکان در استراليا، چنين زيبائيهای خيره کننده ای وجود دارد.

9- مجتمع تفریحی ، سیاحتی عباس آباد :

تپه عباس آباد، در انتهای خیابان مهدیه و مشرف به میدان قائم قرار دارد. این تپه به دلیل مشرف بودن به شهر همدان، همواره از موقعیت ویژه ای برخوردار بوده است. از جمله در گذشته هر گاه حاکمی تغییر می کرده، در بالای آن ساز و طبل و کوس نوبتی نواخته می شده و به همین جهت به "تپه نقاره خانه" نیز معروف بوده است

10- مقبره استرومردخاي :

مقبره استرومردخاي محل آرامگاه استر، ملکه شوش و بانوي پادشاه ايران، خشايارشاه و مردخاي عموي ملکه ديگر بناي تاريخي شهر همدان است.